Kobiety z Kresów - HELENA STANKIEWICZ
7 LIPCA 1904 ROKU W DUKSZTACH URODZIŁA SIĘ HELENA STANKIEWICZ – POLSKA DZIAŁACZKA SPOŁECZNA, AUTORKA WSPOMNIEŃ I WIERSZY, ŻOŁNIERZ ARMII KRAJOWEJ OKRĘGU WILEŃSKIEGO.
Praprawnuczka filarety Tomasza Zana „Promienistego”, bliskiego przyjaciela Adama Mickiewicza. Patriotka i pielęgniarka służąca w bezgranicznej miłości ludziom. Bohaterka wspomnień „Pani na Berżenikach” spisanych przez Wojciecha Wiśniewskiego. Jedna z ostatnich świadków historii, wschodnich kresów Rzeczpospolitej.
Była córką Tomasza Zana i Teresy Dowgiałło, siostrą Tomasza Zana, konspiratora i żołnierza Armii Krajowej. Dzieciństwo spędziła w majątku swego ojca w Poniemuniu na Litwie. W 1914 roku rodzina wyjechała do Rosji. Po wybuchu rewolucji październikowej wróciła do Polski. Ukończyła w Kownie gimnazjum polskie. Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości, wyjechała do rodziny w Krakowie. Tu studiowała na wydziale rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 1926 roku wyszła za mąż za Kazimierza Stankiewicza. Początkowo małżonkowie zamieszkali w majątku Berżeniki, niedaleko swego miejsca urodzenia Heleny, a latem prowadzili pensjonat dla gości przyjeżdżających z całej Polski. Doczekali się córek Marii i Krystyny oraz syna Józefa. Po wybuchu wojny II wojny światowej zostali zmuszeni do opuszczenia majątku i zamieszkania w Wilnie. Helena Stankiewicz była żołnierzem Armii Krajowej Okręgu Wileńskiego.
Rok 1945 był tragiczny. Działająca w podziemiu matka Teresa Zanowa została aresztowana przez gestapo i wywieziona do Ravensbruck, gdzie zmarła. Mąż Kazimierz został aresztowany przez NKWD i zesłany do łagru sowieckiego w Saratowie. Helena z dziećmi wyjechała do Warszawy. Zamieszkała na warszawskim Żoliborzu. Pracowała jako kierowniczka stołówki i magazynierka w magazynie narzędzi medycznych.
Mąż Kazimierz wrócił z zesłania w 1949 roku. Helena dużo pisała. W Paryżu ukazały się jej wspomnienia i rozmowy z bratem, Tomaszem Zanem pt. „Ostatni z rodu. Rozmowy z Tomaszem Zanem”, okraszona mnóstwem fotografii, uzupełnione korespondencją pisarki z Czesławem Miłoszem. Publikacja, jest nie tylko historyczną opowieścią o losie rodu Zanów. Jest też świadectwem historii ziemiaństwa polskiego na Wileńszczyźnie w II Rzeczypospolitej, oraz XX wieku.
Na początku lat 90. XX wieku w Londynie ukazały się jej wspomnienia pt. „Pani na Berżenikach”, która jest nieformalną II częścią wydanych wcześniej rozmów z bratem. W twórczości pisarki znalazło się miejsce w wierszach dla najmłodszych czytelników.
Helena Stankiewcz zmarła 14 kwietnia 1996 w Warszawie. Spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera K-6-6)
Zdjęcia
- Helena z Zanów Stankiewiczowa, Warszawa, 16 października 1993 - Wikipedia
- Pałac w Duksztach (obecnie Litwa), miejsce urodzenia Heleny z Zanów Stankiewiczowej, lata międzywojenne - Wikipedia
- Młoda Helena Zanówna z bratem Tomaszem (1902–1989) i matką, Teresą Dowgiałło - Wikipedia
- Helena Stankiewicz z córką Marią (1927–1940) – Wikipedia
- Helena Stankiewicz z dziećmi: Krystyną i Józefem, Warszawa, 16 października 1993 - Wikipedia
