Kobiety z Kresów - MARIA CZAPSKA
11 CZERWCA 1981 ROKU ZMARŁA MARIA CZAPSKA – PATRIOTKA, HISTORYK LITERATURY, ESEISTKA, AUTORKA WSPOMNIEŃ, SIOSTRA JÓZEFA CZAPSKIEGO. POCHODZIŁA Z NAJZAMOŻNIEJSZEJ GAŁĘZI RODU CZAPSKICH, KTÓRA POSIADAŁA OLBRZYMIE, ODZIEDZICZONE PO RADZIWIŁŁACH LATYFUNDIA W OKOLICY MIŃSKA LITEWSKIEGO I NA WOŁYNIU.
Hrabianka Maria Dorota Leopoldyna Czapska h. Leliwa, ps. Dorota Obuchowicz, Maria Strzałkowska, Dorota Thun urodziła się 6 lutego 1894 w Pradze. Była córką Jerzego Jana Czapskiego i Józefy z Thun-Hohensteinów, siostrą malarza Józefa Czapskiego. Ród Czapskich odziedziczył po Radziwiłłach olbrzymie posiadłości w okolicy Mińska Litewskiego i na Wołyniu.
W 1921 roku Maria podjęła studia ma Uniwersytecie Jagiellońskim. Tutaj też w 1925 roku obroniła doktorat „Polemika religijna pierwszego okresu reformacji polskie”j. Jeszcze w tym samym roku wyjechała do Paryża, gdzie zbierała materiały do biografii Adama Mickiewicza. Po pięciu latach wróciła do Polski. Publikowała artykuły i recenzje literackie w najważniejszych periodykach i gazetach. Współpracowała z redakcją „Polskiego Słownika Biograficzneg”.
W 1939 r. otrzymała nagrodę literacką „Wiadomości Literackich” za monografię „Ludwika Śniadecka”. W czasie wojny działała m.in. w organizacji Żegota, pomagającej Żydom. W 1945 roku podjęła pracę w „Tygodniku Powszechnym”. Przez kilka miesięcy była sekretarką i autorką tekstów.
W grudniu 1946 roku przy pomocy człowieka o pseudonimie „Biały” zajmowała się przewożeniem ludzi przez „zieloną granicę”. Następnie sama przez „zieloną granicę” przedostała się do Francji, gdzie pozostała do końca życia. W 1947 r. publikowała w „Kulturze”, tam również – w siedzibie „Kultury” mieszkała. Systematycznie w swym małym mieszkaniu organizowała spotkania Polaków na emigracji. Była członkiem Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie. Na przełomie lat 1975/1976 podpisała list intelektualistów polskich nazywany „Listem 59”, w którym autorzy protestowali przeciwko zmianom w Konstytucji PRL, zwłaszcza wpisaniu do niej kierowniczej roli PZPR i wieczystego sojuszu z ZSRR. W czasach komuny jej nazwisko znajdowało się na specjalnej liście osób z całkowitym zakazem publikacji. W 1975 roku została laureatką Nagrody Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie.
Była bardzo twórcza. Publikowała w Paryżu, Londynie i Warszawie. Jej najważniejsze prace wydane w Paryżu to „La vie de Mickiewicz”, „Europa w rodzinie: Polacy w ZSRR (1939–1942”), „Czas odmieniony”. W Londynie opublikowała „Szkice mickiewiczowskie” i wraz z bratem: „Dwugłos wspomnień” oraz „Gwiazda Dawida”. W Warszawie ukazały się Ludwika Śniadecka, Ostatnie odwiedziny i inne szkice. Maria Czapska Była osobą bardzo wierzącą, o wyrazistej głębokiej duchowości. Życzliwa, angażowała się w pomoc innym.
Zmarła 11 czerwca 1981 roku w Maisons-Laffitte k. Paryża i tam została pochowana.
Fot: autor nieznany, domena publiczna