Kobiety z Kresów - JUSTYNA KRECZMAROWA

Są ludzie, o których nie wystarczy powiedzieć, że byli. Trzeba powiedzieć, że coś po sobie zostawili – pamięć, dobro, piękno i cząstkę własnej duszy. Dama poskiej sceny. Znana z filmów „Ulica Graniczna”, „Młodość Chopina”, „Zbrodnia lorda Artura Savile'a”

OD LWOWA DO WIELKIEJ SCENY

Justyna Kreczmarowa, z domu Karpińska, urodziła się 14 października 1918 roku w Warszawie. Była córką Zygmunta Karpińskiego, żoną aktora i reżysera Jana Kreczmara oraz matką poety i satyryka Adama Kreczmara. Ukończyła Studio Wandy Siemaszkowej we Lwowie. W 1939 roku zdała eksternistyczny egzamin aktorski. Zadebiutowała na scenie w Stanisławowie rolą Klary w „Ślubach panieńskich” Aleksandra Fredry.

Po wybuchu II wojny światowej występowała w Państwowym Polskim Teatrze Dramatycznym we Lwowie. Grała tam do czasu zajęcia miasta przez Niemców. Następnie wraz z mężem przedostała się do Warszawy. W okupowanej stolicy oboje musieli zmierzyć się z trudną codziennością. Pracowali w kawiarni „U Elny Gistedt” – Justyna jako kelnerka, a Jan jako barman. Nie porzucili jednak sztuki. To piękny przykład, że prawdziwy artysta pozostaje artystą nawet wtedy, gdy zamiast na scenie musi stanąć za kawiarnianą ladą.

Justyna równocześnie rozwijała swoje umiejętności. Uczęszczała na lekcje śpiewu do Andy Kitschman oraz na zajęcia rytmiki do Janiny Mieczyńskiej. W latach 1941–1942 współpracowała z warszawskim Teatrem Komedia.

Gdy w sierpniu 1944 roku wybuchło Powstanie Warszawskie, Justyna i Jan Kreczmarowie przebywali poza stolicą. W tym dramatycznym okresie na świat przyszedł ich syn Adam, który w przyszłości zdobył uznanie jako poeta i satyryk. Od 1944 roku Justyna występowała wraz z mężem w Teatrze Wojska Polskiego w Lublinie. Oboje zagrali w „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego. Jan wcielił się w Poetę, a Justyna w Zosię.

TEATR, KTÓRY STAŁ SIĘ JEJ DOMEM

Po wojnie występowała na scenach teatralnych w Łodzi, Katowicach i Warszawie, między innymi w Teatrze Polskim. Zdobyła sympatię publiczności. Widzowie mawiali: „Idziemy na Kreczmarową” – a takie słowa były dla aktorki szczególnym dowodem uznania.

Grała również w popularnym kabarecie „Dudek”. W latach 1948–1985 występowała w słuchowiskach Teatru Polskiego Radia, dzięki czemu jej głos docierał do słuchaczy w całej Polsce.
W latach 1955–1967 pracowała także jako pedagog w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie, dzieląc się wiedzą i doświadczeniem z młodym pokoleniem aktorów. O atmosferze domu Kreczmarów opowiada archiwalna audycja Polskiego Radia z 1976 roku, zatytułowana „U Kreczmarów”. Występują w niej Justyna Kreczmarowa, jej syn Adam, córka Małgorzata oraz Zbigniew Zapasiewicz. To wyjątkowa okazja, by usłyszeć głos aktorki i poznać bliżej środowisko tej niezwykłej rodziny artystycznej.

Justyna Kreczmarowa przeżyła blisko dziewięćdziesiąt lat.

Zmarła 14 stycznia 2008 roku w Warszawie. Spoczęła w rodzinnym grobowcu na warszawskich Powązkach.

Pozostawiła po sobie pamięć o aktorce, która przez dziesięciolecia współtworzyła polski teatr, film i radio. Jej droga wiodła przez sceny różnych miast, trudne lata wojny i powojenne życie artystyczne. A choć urodziła się w Warszawie, ważnym rozdziałem jej młodości pozostawał Lwów – miasto, w którym kształtowały się jej aktorskie umiejętności.

Źródła i materiały ikonograficzne:

- Justyna Kreczmarowa w sztuce „R.U.R.”, Teatr Polski w Warszawie, premiera 24 listopada 1959 roku. Fot. Franciszek Myszkowski, sygn. IT/T/8907. Źródło: Encyklopedia Teatru Polskiego – https://encyklopediateatru.pl/osoby/1838/justyna-kreczmarowa

- Fotografia Justyny Kreczmarowej. Źródło: https://www.kino-teatr.ru

-„Warszawa: Zmarła Justyna Kreczmarowa”. Źródło: https://encyklopediateatru.pl/.../warszawa-zmarla-justyna...