WIELCY KRESOWIACY - STANISŁAW KASZNICA
5 LIPCA 1908 ROKU WE LWOWIE URODZIŁ SIĘ STANISŁAW KASZNICA – PODPUŁKOWNIK I OSTATNI KOMENDANT GŁÓWNY NARODOWYCH SIŁ ZBROJNYCH, ZAMORDOWANY W WIĘZIENIU PRZEZ UB W 1948 ROKU.
2 marca 1948 roku Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na karę śmierci - wyrok wykonano 12 maja 1948 roku w więzieniu mokotowskim.
Był żołnierzem niezłomnym, uczestnik wojny obronnej Polski w1939 roku, członek m.in. tajnej Organizacji Polskiej i Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ). Do końca wierny słowom Bóg, Honor, Ojczyna.
Stanisław Józef Bronisław Kasznica, ps. „Stanisław Wąsacz”, „Wąsowski”, „Przepona”, „Służa”, „Maszkowski”, „Borowski”, „Stanisław Piotrowski” urodził się 25 lipca 1908 we Lwowie. Był synem profesora Stanisława Wincentego Antoniego Kasznicy i Amelii z Malawskich. Dzieciństwo spędził we Lwowie. W 1912 roku wraz z rodzicami przeprowadził się do podlwowskich Dublian. Następnie w 1918 roku rodzina wyjechała a do Krakowa. Rok później ojciec Stanisław Wincent został dyrektorem departamentu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych w Warszawie. Tu Stanisław rozpoczął naukę w Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie. Z uwagi na kolejny awans ojca mianowanego profesorem zwyczajnym Uniwersytetu Poznańskiego wiosną Stanisław kontynuował naukę w Gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego. Tu w 1927 roku uzyskał maturę i podjął studia na Uniwersytecie Poznańskim. Działał w korporacji akademickiej „Helonia”. Podczas studiów odbył służbę wojskową we Włodzimierzu Wołyńskim, gdzie ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Artylerii. Studia ukończył w 1933 roku. We wrześniu uzyskał aplikacje w kancelarii adwokackiej Weinfelda w Warszawie, Dwa lata później został radcą w garbarni Rogowskich w Gnieźnie.
Działał w przedwojennym Obozie Wielkiej Polski i Obozie Narodowo-Radykalnym (ONR-ABC). Po wybuchu wojny walczył w Kampanii Wrześniowej m. in. w bitwie pod Kutnem i obronie Warszawy. Został odznaczony Krzyżem srebrnym Orderu Virtuti Militari. Od października kontynuował walkę w konspiracji w tzw. „Grupie Szańca”, założonej przez byłych działaczy przedwojennego Obozu Narodowo-Radykalnego „ABC”. 13 grudnia 1939 roku poślubił Reginę Niedźwiałowską, z którą miał córkę Zofię. W lipcu 1943 roku wszedł w skład prezydium Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej. Rok później został zastępcą, a później szefem Oddziału I Komendy Głównej Narodowych Sił Zbrojnych. W Powstaniu Warszawskim bronił dzielnicy Ochota. Był ostatnim komendantem głównym NSZ.
Został aresztowany w lutym 1947 roku. Brutalnie torturowany w więzieniu mokotowskim, nie złamał się. 2 marca 1948 roku Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie w składzie Alfred Janowski (przewodniczący), Henryk Szczepański i Stanisław Chojnacki skazał Stanisława Kasznicę ma karę śmierci, oskarżając go o współpracę z gestapo, zamachy na władzę ludową, próbę obalenia ustroju przemocą, działania na szkodę państwa polskiego. Wyrok wykonano 12 maja 1948 roku w więzieniu mokotowskim. Oprawcy nie wydali ciała rodzinie i zakopali w nieznanym miejscu. Szczątki Stanisława Kasznicy zidentyfikowano w lutym 2013 roku i pochowano na "Łączce" Cmentarza Wojskowego na warszawskich Powązkach.
Fot. Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej