WIELCY KRESOWIACY - JÓZEF DWERNICKI

Józef Dwernicki urodził się 19 marca 1779 roku w Warszawie. Rodzice pochodzili z szlachty podolskiej herbu Sas. W latach 1793-1795, był słuchaczem Szkoły Rycerskiej, założonej w 1765 roku przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Po III rozbiorze Polski w 1795 roku zamieszkał w rodzinnym majątku Zawale na Podolu. Ożenił się z Julianną Żukowską, z którą miał później czworo dzieci. Kiedy w 1806 roku Napoleon wyruszył na Rosję wraz z Augustynem Trzecieskim zorganizował Towarzystwo Patriotyczne, mające na celu przygotowanie powstania przeciw Rosjanom.

W 1809 roku wziął udział w wojnie z Austrią, walcząc w armii Księstwa Warszawskiego. Rok później został odznaczony przez Józefa Poniatowskiego Złotym Krzyżem Virtuti Militari. Został dowódcą szwadronu 15 Pułku Ułanów sformowanego na Podolu, który poprowadził do Moskwy, a potem przez Berezynę do Warszawy. Za tę kampanię ponownie otrzymał krzyż Virtuti Militari, zwany wówczas polskim krzyżem kawalerskim. Kilka dni później Dwernicki został odznaczony francuskim krzyżem srebrnym Legii Honorowej. Walczył również w również w kampanii w Niemczech i we Francji, odznaczając się szczególnie w bitwie pod Lipskiem. W Powstaniu Listopadowym dowodził 3 pułkiem Strzelców Konnych. Wezwany do Warszawy sformował i uzbroił 18 szwadronów gotowych do walki. W zwycięskiej bitwie pod Stoczkiem słynną szarżą rozbił Rosjan tracąc 46 kawalerzystów. Podczas ucieczki z Zawala przed Rosjanami na wskutek choroby zmarła żona Julianna.

W listopadzie 1931 roku po internowaniu, Dwernicki wyjechał do Paryża na emigrację gdzie nadal prowadził działalność patriotyczna. Był założycielem oraz prezesem Komitetu Narodowego Emigracji Polskiej i Ziem Zabranych. Po kilku latach wyjechał do Londynu. Tu ożenił się ponownie z Marią Ludwiką Aliną Broc. W 1948 roku Dwernicki wrócił z wygnania do Polski. Przywitany z honorami we Lwowie. Orkiestra odegrała popularną we Lwowie piosenkę: „Grzmią pod Stoczkiem armaty...”. W 1848 król Sardynii Karol Albert zwrócił się do Dwernickiego z propozycją objęcia naczelnego dowództwa swej armii, jednak generał odmówił. Schorowany zamieszkał u przyjaciela Jana Zamoyskiego w Łopatyniu gdzie zmarł 23 listopada 1857 roku.

Spoczął na miejscowym cmentarzu. Tam też postawiono generałowi piękny nagrobek. W kaplicy św. Józefa w Katedrze Lwowskiej znajduje się pomnik gen. Józefa Dwernickiego z 1868 roku dłuta Parysa Filippiego, przeniesiony w 1996 roku z kościoła karmelitów bosych do kaplicy św. Józefa w Katedrze Lwowskiej.

- Obraz: Aleksander Raczyński (1822–1889), domena publiczna

- pomnik gen. Józefa Dwernickiego z 1868 roku dłuta Parysa Filippiego, zrekonstruowany po sowieckiej dewastacji w kaplicy św. Józefa w katedrze lwowskiej. Fot R. Fraczek

- nagrobek Józefa Dwernickiego, na cmentarzu w Łapatyniu. Fot R. Fraczek

- tablica epitafijna na nagrobku Józefa Dwernickiego, na cmentarzu w Łapatyniu. Fot R. Fraczek