WIELCY KRESOWIACY - WŁADYSŁAW BANDURSKI

Wielki kapłan i patriota, kawaler Orderu Virtuti Militari. Jego historia jest historią Polski. Zaangażował się w ruch patriotyczny, był organizatorem obchodów, nabożeństw, wspomnień bohaterów polskich i wydarzeń historycznych, takich jak np. bitwa pod Grunwaldem, czy upamiętnienia powstań styczniowego i listopadowego. Uczestnik w 1919 roku wyprawy na Wilno. Latem 1919 roku poświęcił teren przeznaczony na Cmentarz Obrońców Lwowa.

Był synem rzemieślnika, mistrza szewskiego Wincentego i Zofii z domu Haraszkiewicz. Otrzymał staranne wychowanie religijne i patriotyczne. Dom Bandurskich był miejscem spotkań działaczy niepodległościowych. Starszy brat był powstańcem styczniowym, a matka Zofia kurierką Rządu Narodowego. Władysław ukończył w Sokalu szkołę ludową prowadzoną przez Siostry Felicjanki. Następnie uczęszczał do C. K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie. W 1883 roku wstąpił do Seminarium Duchownego we Lwowie i jednocześnie studiował teologię na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Lwowskiego. 24 lipca przyjął święcenia kapłańskie z rąk bp. Seweryna Morawskiego. Po święceniach został wysłany do Rzymu na studia w Kolegium Polskim na Uniwersytecie Gregoriańskim. W 1890 roku obronił doktorat z filozofii i wrócił do kraju. Był kolejno wikarym parafii w Kamionce Strumiłowej, Milatynie, kolegiacie w Stanisławowie i katedrze lwowskiej. W 1894 roku zdolnego kapłana dostrzegł kardynał Jan Puzyna z Krakowa i powołał go na kapelana i sekretarza. Następnie został kierownikiem małego seminarium w Krakowie. W 1896 roku objął funkcję kanclerza konsystorza generalnego Książęco-Biskupiego w Krakowie. Pięć lat później przyjął tytuł kanonika. 19 sierpnia 1901 roku podczas mszy, w której uczestniczyło ok. 300 osób, poświęcił krzyż na Giewoncie. Głosił kazania patriotyczne. Był świetnym kaznodzieją, miał w związku z tym przydomek „Złotousty”. 10 października 1906 został mianowany biskupem tytularnym, a 30 grudnia 1906 w archikatedrze lwowskiej został konsekrowany przez abp. Józefa Bilczewskiego na biskupa-sufragana archidiecezji lwowskiej. Był też rektorem Seminarium Duchownego we Lwowie. Biskup Bandurski angażował się w pomoc charytatywną. Od około 1909 roku pełnił funkcję wiceprezesa Instytutu Ubogich Chrześcijan we Lwowie. Kiedyś albertyni poprosili go o księdza do poprowadzenia rekolekcji dla ubogich. Jakież był0 ich zdziwienie, gdy Bandurski pojawił się sam i powiedział żartobliwie: „A czyż ja nie jestem księdzem?” i sam poprowadził rekolekcje. Biskup należał do Komitetu Grunwaldzkiego. Podczas obchodów 500. rocznicy bitwy pod Grunwaldem, wygłosił płomienne kazanie patriotyczne. W kazaniach występował przeciwko zaborcom oraz przepowiadał bliskie odrodzenie Polski. W 1912 był organizatorem akcji protestacyjnej przeciw odłączeniu ziemi chełmskiej od Królestwa Kongresowego przez Imperium Rosyjskie. Założył wówczas Komitet Ochrony Kresów Wschodnich, zbierał środki finansowe dla opornych i wydał odezwę pt. Brońmy „opornych”! Patronował drużynom strzeleckim, harcerskim, święcił sztandary.

Współpracował z Józefem Piłsudskim. Podczas jednego ze spotkań z legionistami podszedł do Bandurskiego Marszałek i podobno zażartował, że biskup ma większy wpływ na żołnierzy niż niektórzy oficerowie. Bandurski odpowiedział wtedy spokojnie: „Bo ja walczę o ich dusze, a pan o ich zwycięstwa”. Według relacji świadków Piłsudski miał się tylko uśmiechnąć i powiedzieć: „To dobrze – razem mamy większą armię”. Podczas I wojny światowej Bandurski odprawiał msze dla legionistów Józefa Piłsudskiego. Jedno z jego kazań było tak płomienne i patriotyczne, że żołnierze podobno zaczęli spontanicznie śpiewać pieśni legionowe. Według wspomnień uczestników wielu z nich mówiło później: „Po takim kazaniu człowiek był gotów iść prosto na front”. Dlatego legioniści mówili o nim nie tylko „biskup”, ale „dowódca ducha”. Innym razem podczas wizyty u legionistów Bandurski chciał odprawić Mszę polową, a nie było na czym. Wtedy miał powiedzieć legionistom: „Zbudujcie ołtarz ze skrzynek z amunicją”. Żołnierze zrobili prowizoryczny ołtarz z tego, co mieli pod ręką – skrzyń, płaszczy i wojskowych plecaków. Biskup miał wtedy powiedzieć: „Bóg przyjmuje modlitwę wszędzie, gdzie bije serce Polaka”. Podczas jednej z wizyt u legionistów Bandurski odprawiał mszę bardzo blisko linii frontu. W czasie nabożeństwa zaczęła się strzelanina. Żołnierze chcieli przerwać mszę i schować się, ale biskup podobno powiedział: „Spokojnie, Pan Bóg jest bliżej niż kule”. Msza została dokończona. Bandurski miał zwyczaj nosić czapkę legionową „maciejówkę” zamiast biskupiego nakrycia głowy. Innym znów razem, przebywając w obozie legionistów, zauważył, że żołnierze bali się patrolować nocą okopy. Bez wahania wziął karabin i włączył się do patrolu razem z żołnierzami. Legioniści z dumą spoglądali na biskupa w maciejówce, kroczącego cicho z karabinem po ciemnych okopach. Biskupa nazywano duchowym patronem żołnierzy Legionów Polskich, czym naraził się władzom austriackim, które groziły mu nawet sądem polowym. Władze niemieckie zakazały mu wjazdu na obszar swojej okupacji oraz skonfiskowały jego książkę pt. „Ducha nie gaście”. W 1918 roku przybył do Lwowa i zamieszkał w celi klasztoru dominikanów we Lwowie. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości od listopada 1918 służył w Wojsku Polskim. W 1920 po zajęciu Wilna na życzenie marszałka Polski Józefa Piłsudskiego został mianowany naczelnym kapelanem Wojska Litwy Środkowej. Był inicjatorem powołania Komitetu Obywatelskiego Pomocy dla Zdemobilizowanych Żołnierzy w Wilnie. Pod pseudonimem „Bożysław” pisał utwory prozatorskie i poetyckie. Do końca życia był biskupem pomocniczym archidiecezji wileńskiej. Zmarł na atak serca 6 marca 1932 roku. W czasie pogrzebu artyleria na Górze Bouffałowej oddała 12 strzałów armatnich jako salwę honorową, zaś podczas całego nabożeństwa nad placem katedralnym krążył pluton 4 pułku lotniczego, z którego zrzucano wianki. Bandurski został pochowany w krypcie pod kaplicą św. Piotra i Pawła w katedrze wileńskiej. 3 sierpnia 1996 roku przeniesiono szczątki biskupa do Warszawy.

- Bp Władysław Bandurski. Autor nieznany, domena publiczna, źródło: commons.wikimedia.org

- Władysław Bandurski i Józef Piłsudski (Olkusz, 1916) Autor nieznany, domena publiczna, źródło: NAC, commons.wikimedia.org

- Bp Władysław Bandurski. Autor Leonard Siemaszko, domena publiczna, źródło: commons.wikimedia.org