22 lipca - komuniści ogłosili Manifest PKWN
22 lipca 1944 r. Radio Moskwa poinformowało o utworzeniu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. W PRL rocznicę tego wydarzenia obchodzono jako Narodowe Święto Odrodzenia Polski. Utworzenie PKWN i jego ogłoszenie przez ZSRR oficjalną władzą na ziemiach zajętych przez Armię Czerwoną, zapoczątkowało budowę państwa stalinowskiego w Polsce.
22 lipca 1952 Sejm uchwalił fasadową konstytucje Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Plac Konstytucji powstał w 1952 jako centralny element wielkiego socrealistycznego założenia urbanistycznego – Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej (MDM).
Plac był wraz z Pałacem Kultury i Nauki sztandarową inwestycją okresu realizmu socjalistycznego (1949–1956) w Warszawie.
W styczniu 1944 r. Armia Czerwona, wypierając Wehrmacht, przekroczyła przedwojenną granicę RP. Sowiecki przywódca Józef Stalin nie zamierzał zwracać Polsce Kresów, zagarniętych kilka lat wcześniej na mocy paktu z Adolfem Hitlerem. Państwo polskie, które planował odbudować, miało obejmować tereny na zachód od Bugu i być ściśle podporządkowane Moskwie.
Marionetki Stalina
Już wiosną 1943 r. Związek Sowiecki zerwał stosunki demokratyczne z legalnym Rządem RP na Uchodźstwie. Wkrótce metodą faktów dokonanych Stalin przystąpił do tworzenia dla Polski alternatywnych ośrodków władzy, zdominowanych przez posłusznych mu komunistów. Takim organem stała się Krajowa Rada Narodowa – quasi-parlament powołany w nocy z 31 grudnia 1943 na 1 stycznia 1944 r. Kilka miesięcy później rolę quasi-rządu przyjął z kolei Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego.
O jego powołaniu poinformowało wieczorem 22 lipca 1944 r. Radio Moskwa. Na antenie odczytano Manifest PKWN. Podano nieprawdziwą informację, jakoby został on ogłoszony w Chełmie. W rzeczywistości powstał w stolicy ZSRS i był akceptowany przez Stalina. Dopiero 27 lipca członków PWKN przewieziono do Chełma, a 1 sierpnia – do Lublina.
„Rodacy! Wybiła godzina wyzwolenia. Armia Polska obok Armii Czerwonej przekroczyła Bug” – czytamy w pierwszych zdaniach manifestu. Ubrany w patriotyczne frazesy, dokument zapowiada „pomstę nad Niemcami”. Roztacza też wizję Polski suwerennej i demokratycznej, wcielającej w życie reformy społeczne.
Rzeczywistość okazała się diametralnie inna od tych deklaracji. „Stalin »państwo PKWN« traktował jak swoją własność, bezpośrednio wyznaczając kierunki działań komitetu i podległych mu formacji” – zauważa dr Maciej Korkuć o Oddziału IPN w Krakowie.
Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego istniał do 31 grudnia 1944 r., kiedy to został przekształcony w Rząd Tymczasowy.
Mit założycielski PRL
Ogłoszenie Manifestu PKWN, nazywanego też Manifestem Lipcowym, stało się mitem założycielskim „ludowej” Polski. Już latem 1945 r. Krajowa Rada Narodowa przyjęła ustawę o ustanowieniu 22 lipca Narodowym Świętem Odrodzenia Polski i dniem wolnym od pracy. W kolejnych latach rocznice Manifestu były hucznie obchodzone. Tego dnia organizowano festyny i akademie, wręczano odznaczenia, oddawano do użytku nowe inwestycje, niekiedy ogłaszano amnestie dla więźniów politycznych.
Święto 22 lipca zostało zniesione przez sejm w kwietniu 1990 r., już po przemianach demokratycznych w Polsce.
____________________________________________________________
22 lipca (1944 r.) jest upamiętnieniem wylansowanej przez propagandę komunistyczną (choć nieprawdziwej) daty powstania Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Dzień ten został ogłoszony w PRL świętem państwowym jako „Święto Odrodzenia Polski”. Taką symbolikę tej daty umacniano poprzez nadawanie nazwy 22 Lipca ulicom, instytucjom i zakładom przemysłowym.
Utworzenie PKWN (faktycznie dokonane w Moskwie, pod osobistym nadzorem J. Stalina) i jego ogłoszenie przez ZSRR oficjalną władzą na ziemiach zajętych przez Armię Czerwoną, zapoczątkowało budowę państwa stalinowskiego w Polsce. Było to kolejnym etapem sowieckich działań przeciw prawowitym władzom Rzeczypospolitej Polskiej, walczącej o niepodległość Polski od roku 1939 w ramach koalicji antyniemieckiej. Władze te reprezentowane były przez Prezydenta RP i rząd RP na Uchodźstwie oraz przez działające i ich upoważnienia struktury Polskiego Państwa Podziemnego w Kraju. Ogłoszenie przez Moskwę PKWN jedyną władzą uprawnioną do zarządzania terytorium RP zajętym przez Armię Czerwoną, oznaczało nowy etap zwalczania władz RP na uchodźstwie środkami dyplomatycznymi i propagandowymi oraz nowy etap niszczenia podziemnych struktur władzy cywilnej (Delegatura Rządu) i wojskowej (Armia Krajowa) środkami militarnymi i policyjnymi.
Struktury państwa stalinowskiego, których początek w propagandzie komunizmu symbolizowała data 22 Lipca 1944 r., także budowano poprzez fizyczną likwidację żołnierzy i urzędników Polskiego Państwa Podziemnego. W pierwszym okresie główny ciężar tych działań brały na siebie jednostki NKWD i Armii Czerwonej. W kolejnym okresie – formacje podległe Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego (UB, MO, KBW).
Pełna zależność od ZSRR, zarówno PKWN jak i kolejnych rządów w okresie PRL, oznaczała realizację priorytetów polityki sowieckiej, z reguły wbrew interesom polskich obywateli i wbrew polskiej racji stanu. Immanentnymi cechami systemu, zapoczątkowanego przez ogłoszenie PKWN i symbolizowanego przez datę 22 Lipca 1944 r., były likwidacja gospodarki wolnorynkowej, gwałcenie swobód obywatelskich oraz liczne zbrodnie (w tym mordy sądowe), popełniane pod osłoną stalinowskich instytucji państwowych.
Źródło: m.in IPN
