Co zatruwa dzieciństwo naszych dzieci? Uzależnienie od telefonu, czyli fonoholizm jedną z najczęstszych przyczyn psychoterapii u dzieci i młodzieży
Jakie są objawy uzależnienia od telefonu? Od jakiego wieku dziecko może bezpiecznie korzystać z telefonu komórkowego? Jak szybko rozwija się uzależnienie od telefonu komórkowego? Fonoholizm - jak leczyć? Czym jest nomofobia i FOMO?
Nowoczesne społeczeństwo oferuje młodym coraz więcej rozrywki poprzez obecność w świecie wirtualnym. Technologia nie rozwija się już pokoleniowo, ona zmienia się rokrocznie i przyspiesza wprowadzając coraz to nowsze atrakcje. Nawet jeśli broniliśmy przed tym nasze dzieci, pandemia pokrzyżowała plany, wprowadzając lekcje online i przenosząc przyjaźnie i zabawy dzieci w sferę wirtualną. Coś co z jednej strony jest cywilizacyjną szansą , a możliwości skorzystania z telefonu pozwalają zdobywać wiedzę, z drugiej zaś strony nieumiejętne i nadmierne korzystanie z telefonu komórkowego staje się trucizną, która może pozbawić nasze dzieci odkrywania świata, który mają pod stopami i przeżywania emocji własnych, a nie cudzych poprzez szklany ekran. Prawie dwa lata izolacji zaowocowały w wielu przypadkach uzależnieniami u dzieci. Dlaczego korzystanie ze smarfona jest tak wciągające? Również i my dorośli dajemy złapać się w sidła algorytmów tworzonych przez największe koncerny, które zarabiają na czasie, jaki spędzamy w Internecie. Algorytm ma zatem rozpoznać nasze upodobania i podsyłać stale nowe, ciekawe treści, te z kolei bodźcują nieustannie mózg, a to skutkuje wydzielaniem dopaminy, hormonu nagrody. Czas przed ekranem telefonu zaczyna kojarzyć się z przyjemnością, relaksem, odprężeniem. Zanim się zorientujemy, coraz trudniej jest nam odłożyć telefon, wyjść bez niego na rodzinne spotkanie, nie zabrać go do sypialni.
Fonoholizm to rodzaj uzależnienia behawioralnego, to znaczy, że następuje bez zażywania jakiejkolwiek substancji, a jedynie poprzez powtarzalne zachowania. Uzależnienie od telefonu prowadzi nieodłącznie do dwóch innych jednostek podlegających psychoterapii. To FOMO (fear of missing out) czyli lęk przed ominięciem czegoś. Podobnie jak uzależnienie od gier, które dostarcza adrenaliny, media społecznościowe wywierają nacisk, by stale być online i obserwować. Na telefon dzieci stale przychodzą powiadomienia, media społecznościowe co minutę wzbogacają się o nowe rolki, snapy, wiadomości. Użytkownik ma wrażenie, że jeśli nie aktualizuje co chwila treści ominie coś istotnego, niesamowitego, śmiesznego, co budzi w nim lęk.
Drugim opisywanym w psychoterapii lękiem, jest nomofobia, lęk przed rozładowaną baterią. Osoba uzależniona dotknięta tym syndromem boi się wyjazdów w tereny zielone, gdzie może stracić zasięg Internetu, myśl o zgubieniu telefonu, jego zniszczeniu, rozładowaniu lub konfiskacie wywołuje napady paniki, duszność, potliwość, depresję, nadpobudliwość. Ponadto kompulsywne używanie technologii w młodym wieku prowadzi do następujących skutków uzależnienia od telefonu : zaburzeń samooceny, niskiego poczucia własnej wartości, nieśmiałości, poczucia odrzucenia w świecie rzeczywistym.
PIERWSZE OBJAWY UZALEŻNIENIA OD TELEFONU, JAK POKONAĆ UZALEŻNIENIE LUB DO NIEGO NIE DOPUŚCIĆ, SPOSOBY BY UNIKNĄĆ UZALEŻNIENIA OD INTERNETU
Uzależnienie od telefonu objawy :
- Dziecko zawsze trzyma telefon w pobliżu siebie (w kieszeni, w ręce, przy łóżku itp)
- Zauważalne zmiany w zachowaniu dziecka
- Trudności w zapanowaniu nad emocjami i ich regulacji
- Ekstremalne reakcje w momencie odebrania telefonu
- Niecierpliwość, poirytowanie, znużenie, ciągłe zmęczenie, brak koncentracji
- Zaburzenia snu
- Spędzanie coraz więcej czasu przed ekranem
- Skakanie pomiędzy wieloma programami, aplikacjami (gry, social media, chatowanie)
- Wzrost wyzwań społecznych
Szczególnie narażone na uzależnienie są dzieci z brakiem koncentracji uwagi, spektrum oraz ADHD. Im młodsze dziecko i bardziej niedojrzały układ neurologiczny, rozwijający się dopiero mózg, oraz niedojrzałość emocjonalna, tym łatwiej o uzależnienie od smartfona. Niezmiernie istotnym jest pozwolenie na rozwój dziecka w świecie realnym, gdzie przeżywa się prawdziwe emocje, spotyka realnych przyjaciół, gdzie problemy się rozwiązuje, a nie ucieka, wyłączając telefon.
Jak pokonać uzależnienie lub do niego nie dopuścić?
Rodzic musi podjąć trud stania na straży dziecka i jego dobra, co w czasach, w których telefon wszystko ułatwia i skraca, jest na pewno wielkim wyzwaniem. Dzieci do wieku przedszkolnego, a prawdę mówiąc do jak najpóźniejszego wieku nie powinny trzymać w ręce i użytkować telefonu. Rodzic powinien uczyć skorzystania z telefonu. Pomóc wyłuskać cel, w jakim warto po telefon sięgnąć i nauczyć bezpiecznego wyszukiwania informacji. W przypadku dzieci szkolnych, gdy telefon jest niezbędny do łączności z nauczycielem, czy przesyłania lekcji, rodzic powinien kontrolować czas, w którym dziecko jest online. Do dyspozycji ma również wiele pomocnych aplikacji, sieci rodzinnych, filtrów blokujących szkodliwe treści, szpiegujących aktywność dziecka w Internecie np. zliczająca czas jaki poświęciło ono na media społecznościowe , czy gry online. warto być wyczulonym, by w porę rozpoznać uzależnienie i ograniczyć korzystanie, by nie dopuścić do nadużywania telefonu. Aby pokonać uzależnienie od telefonu rodzic musi współdziałać z terapeutą w czasie psychoterapii, a przede wszystkim pomóc dziecku, by skutki uzależnienia nie wpłynęły na jego dorosłe życie. Przyczyny uzależnienia od telefonu to często nieumiejętne korzystanie ze smartfonu, szukanie relacji za pomocą telefonu, gdy brakuje ich w bliskim otoczeniu, przymus korzystania z telefonu wywierany przez grupę rówieśniczą, brak samoakceptacji w przypadku dzieci i młodzieży, częste korzystanie z telefonu w każdej wolnej chwili, rezygnacja z pasji i aktywności na zewnątrz na rzecz telefonu. Rodzi się tu przestrzeń dla organizacji pozarządowych, grup wsparcia, mentoringu młodych ludzi, szkół i miejsc terapeutycznych, by przeciwdziałać zjawisku uzależnień. Szkoda życia na uzależnienie , jako hasło, które wpoimy od najmłodszego nie tylko mówiąc o nikotynie, alkoholu czy innych substancjach odurzających, ale właśnie w kontekście rozwoju uzależnienia od telefonu.
Sposoby by uniknąć uzależnienie od Internetu:
- Stworzenie grafiku korzystania z telefonu
- Konsekwencja w przestrzeganiu dostępu do telefonu
- Dołączenie do osób wspierających z grupy uzależnień behawioralnych
- Sięgnąć po pomoc specjalisty, terapeuty i psychoterapii
- Wczesne rozpoznanie uzależnienia od telefonu
- Wyczulenie na niepokojące objawy i reagowanie
- Czas bez telefonu w łazience, sypialni, w czasie posiłków
- Szczególna troska wśród osób podatnych na uzależnienia
- Psychoterapia poznawczo-behawioralna
- Warsztaty uświadamiające
- Wspólny czas przeznaczony na granie, oglądanie, a potem tłumaczenie zasad panujących w Internecie
- Troska o ciekawe sposoby spędzania czasu poza siecią
Aspekty medyczne - Czym może skończyć się nadmierne korzystanie z telefonu? Jakie są niepokojące symptomy? Skutki nadmiernego korzystania z telefonu? Uzależnienie od telefonu przyczyną problemów psychicznych, depresji i lęków u dzieci i młodzieży
Z punktu widzenia medycznego używanie telefonów komórkowych wciąż wychodzi dość obronną ręką. Według Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) oraz według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) niskoenergetyczne promieniowanie wysyłane przez nasze telefony komórkowe klasyfikowane jest jako "możliwie kancerogenne". Coraz głośniej i śmielej mówi się za to o zmianach w mózgu u młodych użytkowników telefonów komórkowych. Organizacja ABCD (Adolescent Brain Cognitive Development) przedstawia wyniki badań mówiące, że czas ekranowy i scrollowanie wpływa na zdrowie psychiczne dzieci, ścieżki myślenia, cykl snu , zachowanie, skraca możliwość skupienia uwagi, wywołuje i stymuluje agresywne zachowania. U dzieci spędzających czas przed ekranem obserwuje się niedojrzałą i cienką korę mózgową. Kora mózgowa to najbardziej zewnętrzna warstwa mózgu, przetwarzająca informację wszystkich pięciu zmysłów. Jej zwężenie we wczesnym wieku, wskazuje na przedwczesne dojrzanie i zużycie tego narządu.
Rozwijający się ludzki mózg nieustannie buduje połączenia neuronowe, jednocześnie usuwając te mniej używane, a korzystanie z mediów cyfrowych odgrywa aktywną rolę w tym procesie. Ekran zapewnia zdecydowanie uboższą stymulację mózgu, niż doznania offline. Dzieci potrzebują przestrzeni do samodzielnego eksplorowania wszystkimi zmysłami. Nuda jest niedocenioną szansą, to w niej ma początek nasza kreatywność i wyobraźnia.
Koniecznie trzeba w tym miejscu wspomnieć o niebieskim świetle jaki emituje za każdym razem ekran, czy to smartfonu, czy telewizora, czy komputera. Badacze z HMS (dla Brigham Woman's Hospital) wykazali, że korzystanie z telefonu wiąże się z zaburzeniem wzorca snu, hamując wydzielanie melatoniny. Nastolatkom brakuje głębokiego snu REM, niezbędnego do przetworzenia i przechowywania informacji z tego dnia w pamięci. Nawet jeśli są aktywni na lekcji, mogą jej nie pamiętać już następnego dnia.
Negatywne skutki używania telefonu komórkowego przez dzieci i młodzież oraz uzależnienia
- Fonoholizm - uzależnienie od telefonu
- Agresywne zachowania
- Problemy ze snem, niewyspanie
- Krótki czas skupienia
- Uzależnienie od dopaminy, nagrody, którą stale serwują algorytmy, by wydłużyć czas korzystania z gier czy social mediów
- Kontuzje, drętwienie karków, łokci, kciuków, nieprawidłowa postawa
- Ograniczone procesy poznawcze
- Rozdrażnienie
- Nadmierna ekspozycja na niebieskie światło (zaburzenia snu, otyłość, choroby serca, cukrzyca)
Rodzice nie chcąc, by ich dziecko zostało odrzucone przez grupę rówieśników przymykają oko, bo przecież technologie to też postęp i wartościowe treści. Jak znaleźć złoty środek? Rodzic najlepiej zna swoje dziecko, powinien mieć świadomość, czy jego własna pociecha jest gotowa ponieść odpowiedzialność, jaką niesie za sobą wszelka pokusa stojąca po drugiej stronie ekranu. Czy posiada samodyscyplinę, czy łatwo dotrzymuje umów z rodzicami, jest prawdomówne? Specjaliści z Child Mind Institute opublikowali opinie psychologiczne, według których dziecko poniżej 8 klasy szkoły podstawowej nie powinno mieć własnego smartfona. To oczywiste, że rodzice chcą być w kontakcie z dzieckiem, a ono z rówieśnikami, jednak problem ten rozwiązuje smartwatch, zegarek z lokalizacją i możliwością wysyłania wiadomości lub telefon z brakiem dostępu do Internetu. Młodsze dzieci powinny korzystać z telefonów komórkowych tylko pod kontrolą treści i czasu rodziców, natomiast niemowlęta i najmłodsze dzieci powinny być chronione przed ekranem.
Choć uzależnienie od telefonu jest jednostką dolegliwości psychicznych coraz częściej bytującą wśród młodych i coraz młodszych, nie można popadać w panikę. Zło nie wynika z samego faktu posiadania telefonu. To nieograniczone niczym i bezrefleksyjne korzystanie z telefonu może prowadzić do groźnych skutków. Rodzic, gdy przyjdzie czas, stopniowo uczy korzystania z urządzenia, by uniknąć negatywnych konsekwencji przebodźcowania lub nieodpowiednich treści. Warto jest zdać sobie sprawę, że telefon jest zbyt łatwym i przyjemnym do przyciągania uwagi zarówno dorosłych oraz u dzieci i bardzo szybko prowadzi do uzależnienia od technologii. Sięgamy po telefon dla zabicia czasu, dajemy dzieciom i nastolatkom bo to modne, bo zajmą się chwilę czymś, bo dowiedzą się czegoś, będą na czasie. Pielęgnujemy silną potrzebę sprawdzenia i załatwienia wszystkiego tu i teraz, natychmiast. Sami wpatrzeni w "ważne treści" przegapiamy uzależnienia od telefonu u swoich podopiecznych.
Zapobiegajmy. Dostrzegajmy wartość nadrzędną świata realnego, prawdziwych emocji i miłości. Pielęgnujmy jakość naszego czasu, nie tracąc go w niebycie.
Agnieszka Tomicka - żona, mama trójki dzieci, autorka i bohaterka wielu materiałów prasowych o tematyce rodzicielskiej. Prowadzi bloga Jagodowy Świat.
