DRUGA OBRONA PRZEBRAŻA NA WOŁYNIU

Samoobrona w Przebrażach położonego na północ od Łucka, niedaleko Trościańca powstała w marcu 1943 roku jako obrona przed ukraińskimi nacjonalistami z OUN UPA. Liczba obrońców rosła błyskawicznie. O Przebrażach było głośno. Przybywali uciekinierzy z okolicznych wiosek. W sumie znalazło tu schronienie blisko 10000 ludzi. Kiedy chaty mieszkańców były pełne ludzi, budowano ziemianki. Uciekinierzy koczowali w szałasach. Broń obrońcy kupowali od Niemców. Dwa działa wymontowali z rozbitych niemieckich czołgów. W kwietniu 1943 na dowódcę wojskowego samoobrony powołano podoficera WP Henryka Cybulskiego ps. Harry. Cybulski, był znanym sportowcem, lekkoatletą, leśniczym, , żołnierzem AK., deportowany w 1940 roku w głąb Związku Sowieckiego, wrócił w rodzinne strony po ośmiotygodniowej wędrówce. Był niezwykle doświadczonym żołnierzem. Komendantem cywilnym samoobrony oraz Przewodniczącym samorządu został były legionista Ludwik Malinowski.

W teren obrony włączono pobliskie wioski: Chołopiny, Jaźwiny, Mosty, Wydrankę i Zagajnik. Cybulski otoczył teren okopami wzmocnionymi gniazdami karabinów maszynowych i zasiekami z drutu kolczastego. Od strony południa czuwała samoobrona w Rafałówce i Komarówce. Obrońcy trzykrotnie odpierali ataki banderowców: 5, 31 lipca oraz 30 sierpnia 1943 roku. Przebraże przetrwało do końca stycznia 1944 roku, do nadejścia Armii Czerwonej. Przez blisko 10 miesięcy samoobrona uratowała kilkadziesiąt tysięcy Polaków.

Do największej bitwy doszło podczas żniw doszło 31 lipca 1943 roku. Upowcy ściągnęli sotnie z dalszych rejonów, w liczbie około 3 tys. upowców. Drugie tyle stanowili rezuni i siekiernicy z pobliskich wiosek. Obrońców było około tysiąc. Do Polaków dołączył odział około 200 sowieckich partyzantów. Obrońcy zaskoczyli bandytów uderzając częścią ludzi na tyły upowców, którzy wpadli w panikę. W bitwie zginęło 400 upowców. 40 wzięto do niewoli. Obrońcy zdobyli 17 cekaemów, 6 erkaemów i 6 miotaczy min. Dzisiaj Przebraże Ukraińcy nazwali Hajowe. W miejscu bohaterskiej wioski pod lasem jest polski cmentarz wojenny, świadek tamtych dni.

Fot. kolorowe: cmentarz w Przebrażach- archiwum Ryszard Fraczek

Fot. czarno-białe. Samoobrona na Wołyniu. Źródło NAC